Banner-wiki.png

Bodhisattva

Uit Dharma-Lotus
Ga naar: navigatie, zoeken
Samantabhadra en Samantabhadri in de Yab-yum houding. Beide worden gezien als Bodhisattva
De dalai-Lama wordt ook gezien als Bodhisattva en de fysieke representatie van Chenrezig

Categorie indeling
Home
Boeddhisme
Dhamma wiel
Sub categorieën Boeddhisme
Boeddhistische dharma
Personen uit de Pali-canon
Soetra's
Overige artikelen op Boeddhisme
6 yoga's van Naropa
Arhat
Bodhisattva
Boeddha
Boeddha-natuur
Dharma
Ego
Geschiedenis boeddhistische Tantra
Monnik
Namaste
Ohm
Pali
Puja
Samsara
Sangha
stoepa
Tibetaans dodenboek
Tibetaans levenswiel
Transformatie processen
Verlichting
Zazen
Zen
Dhamma wiel

De Sanskriet term bodhisattva is het equivalent van de Pali term bodhisatta. De term bodhisattva wordt in het Mahayana-boeddhisme gebruikt, terwijl bodhisatta in het Theravada gebruikt wordt. In beide tradities verwijst het woord naar een wezen (sattva) dat naar verlichting (bodhi) streeft. De betekenis van het woord is echter in het Mahayana veranderd ten opzichte van de oudere leer van het Theravada. Deze nieuwe kijk op een bodhisattva is een van de voornaamste verschillen tussen het Mahayana en het Theravada-boeddhisme.

Theravada

In de Pali-canon van het Theravada-boeddhisme verwijst de term bodhisatta naar de Boeddha voordat hij opperste verlichting (nirvana) bereikte. Op het moment dat hij deze verlichting bereikte was hij geen bodhisatta meer maar een boeddha. In de suttas van de Pali-canon gebruikt de Boeddha vaak de zinsnede "toen ik nog een bodhisatta was". Hiermee verwees hij naar zijn huidige leven vóór zijn 35e jaar, toen hij het boeddhaschap behaalde. In de Jatakas verwijst bodhisatta ook naar de vorige levens van de Boeddha. Een bodhisatta is dus niet een verlicht persoon, maar is iemand die ernaar streeft de verlichting van een compleet ontwaakte boeddha te bereiken. Deze opvatting kan ook in de commentariële werken van het Theravada, zoals de Buddhavamsa, de Caryapitaka en de Visuddhi Magga, teruggevonden worden.

De traditie is dat van iemand die werkelijk naar het boeddhaschap streeft, dit ook door een boeddha gevalideerd wordt; een boeddha zal de aspirant-bodhisatta vertellen dat hij in werkelijkheid het boeddhaschap zal bereiken. De weg die de bodhisatta hierna nog moet doorlopen is uiterst lang; het is een weg van zelf-perfectie die biljoenen jaren en zeer veel levens in beslag neemt. Het leven direct vóórdat een bodhisatta het boeddhaschap bereikt wordt doorgebracht in de Tusita hemel.

De Jataka-verhalen uit de Pali-canon zijn verhalen over de vorige levens van de Boeddha, toen hij een bodhisatta was, strevend naar het perfectioneren van de paramitas (karaktereigenschappen). In deze verhalen was de bodhisatta soms een dier, soms een mens en soms een god. In een aantal van deze Jataka-verhalen brak de bodhisatta het basisniveau van moraliteit van De Vijf Voorschriften; het voorschrift tegen liegen brak hij echter nooit. Een paar van deze verhalen zijn zeer oud en stammen zelfs uit voor-boeddhistische tijd, maar andere zijn relatief laat en zijn na het overlijden of Parinibbana van de Boeddha opgesteld.

De term bodhisatta wordt alleen gebruikt om te verwijzen naar de verlichting van een Boeddha, niet naar de verlichting van een discipel (een arahant). Ajahn Mun, een beroemde Thaise bosmonnik in de eerste helft van de twintigste eeuw, was een bodhisatta totdat hij zich realiseerde hoelang het nog duurde voordat hij het boeddhaschap zou bereiken, en hoe veel lijden hij nog zou moeten doormaken voordat er een einde aan zou komen door het behalen van het boeddhaschap. Hij besloot toen het pad van de bodhisatta op te geven en zich te richten op het behalen van het arahantschap, wat hij nog tijdens zijn leven behaalde. Voor het behalen van het arahantschap hoeft iemand niet geperfectioneerd van karakter te zijn. Een arahant behaalt hetzelfde einde aan het lijden dat een boeddha behaalt, maar is afhankelijk van een boeddha om hem uit te leggen wat precies het einde aan het lijden is en hoe dit bereikt kan worden.

Mahayana

Na het ontstaan van het Mahayana (Mahayana is Sanskriet voor 'Groot Voertuig') wordt het begrip bodhisattva gebruikt in een nieuwe context. In de vroege geschriften van het Mahayana worden de namen arhat (Sanskriet voor het Pali-woord arahant) en bodhisattva met elkaar in contrast gesteld, en is een bodhisattva niet slechts een wezen dat naar Verlichting streeft, maar ook een 'Verlichtend Wezen', een wezen dat heel actief anderen bijstaat op het pad naar boeddhaschap. Deze opvatting kan teruggevonden worden in de Lotus-soetra en de Avatámsaka-soetra uit de eerste eeuwen van de westerse jaartelling.

De nieuwe opvatting over de bodhisattva als gids wordt dan in nog weer latere tijden uitgebreid tot zelfs niet-ademende dingen zoals de wierookwolken die in de ochtend vanuit de tempelhal opstijgen en meehelpen de geest van de recitanten voor die dag in de juiste richting te zetten.

De bodhisattva-carrière begint op het niveau van de gewone mens, en eindigt op een onzegbaar niveau waar nog slechts Boeddhakwaliteit is. En aangezien Boeddha volgens het Mahayana alle kwaliteiten is, zijn de manifestaties daarvan, de bodhisattvas, ontelbaar. Op het niveau van de gewone mens neemt men zich voor de bodhicitta te ontwikkelen, de permanente staat van geest die gericht is op het bereiken van boeddhaschap en het weldoend aanwezig zijn in de wereld.

Soms wordt wel gezegd dat de bodhisattva ook op het hoogste niveau zijn Verlichting uitstelt om alle andere wezens bij te kunnen staan. Dit is volgens sommige Mahayanageschriften echter onjuist. Deze geschriften stellen dat Verlichting er in ieder wezen altijd al is geweest. Iedereen heeft Boeddha-natuur. Dit moet alleen nog geactualiseerd en gerealiseerd worden. Wanneer een Bodhisattva dit vervolgens doet, beseft deze dat er "niets te bereiken valt".

Het pad van de bodhisattva wordt uitgebreid beschreven in een van de boeken van de Avatámsaka-soetra, de Tien Stadia. In een ander boek van diezelfde soetra worden de in het Mahayana zeer populaire 52 stadia van bodhisattvaschap beschreven. In dit boek bezoekt een jongeling genaamd Sóédhana 52 geestelijk leiders en leidsters vooraleer hij op het eindpunt is beland. Aan het einde van zijn zoektocht is Sóédhana nog steeds een jongeling, wat ernaar wijst dat tijd afwezig is in de legendarisch-mythische ruimte waar het verhaal zich afspeelt. Aan het einde van de soetra nodigt hij anderen uit naar zijn land te komen en dus ook de cultivatie van het boeddhaschap te ondernemen.

Bodhisattva-beloftes

De Bodhisattva-beloftes van het Mahayana boeddhisme zijn de beloftes dat iemand zijn verlichting uitstelt totdat alle levende wezens bevrijding en verlichting hebben gerealiseerd, en andere wezens ook met kracht en volharding helpt. Het aantal beloftes varieert. De specifieke belofte is verschillend afhankelijk van de school en van het niveau waarop iemand intreedt. De eerste keer dat de beloftes worden afgelegd is in gezelschap van een ander die Bodhisattva beloftes heeft afgelegd en die persoon is vaak een lama. Dit wordt in vele scholen beschouwd als het moment waarop iemand Boeddhist wordt en wordt vaak gevolgd door het toegewezen krijgen van een nieuwe naam. Het is tevens gebruikelijk de beloftes nogmaals af te leggen, indien men een belangrijke lama ontmoet.

voorbeeld

De volgende belofte is afkomstig van Shantideva en dateert uit de 8e eeuw en wordt gebruikt binnen het Tibetaans boeddhisme.

Met de wens om alle wezens te bevrijden
Zal ik altijd mijn toevlucht nemen
Tot de Boeddha, dharma en sangha,
Totdat ik volledige verlichting bereik.
Enthousiast gemaakt door wijsheid en mededogen
Nu in tegenwoordigheid van de Boeddha
Breng ik de op volledige ontwaking gerichte geest voort
Voor het welzijn van alle levende wezens.
Zolang de ruimte bestaat,
Zolang er levende wezens zijn,
Zolang hoop ik ook te blijven,
En de ellende van de wereld te verdrijven.

Bekende bodhisattvas

  • De bodhisattva van Groot Mededogen wordt ook wel Avalokiteshvara (India), Chenrezig (Tibet), Guanyin (China) of Kannon (Japan) genoemd. Tibetanen geloven dat de dalai lama de fysieke representatie van Chenrezig is.
  • Manjushri, Grote Wijsheid
  • Samantabhadra, Perfecte Activiteit - Manjushri en Samantabhadra flankeren vaak het beeld van Sakyamuni Boeddha. In het Vajrayana en in de tradities die de Avatamsaka-soetra als gidstekst hanteren, staan beiden ter weerszijden van Vairocana Boeddha, Boeddhaschap-als-zodanig of de Oer-Boeddha.
  • Mahasthamaprapta, Groot Stamina, die in het Chinees Dashizhi heet, flankeert samen met Avalokiteshvara of Guanyin de Boeddha van het Westelijke Zuivere Land, Amitabha Boeddha.