|
Dharma-Lotus is een boeddhistische organisatie met 6 vestigingen in Nederland en een | retraitecentrum (Ekãyano) in Noord-Frankrijk |
 |  | Abonneer op onze Nieuwsbrief |
Sjabloon:Tabel: Cognitieve proces: verschil tussen versies
Naar navigatie springen
Naar zoeken springen
Geen bewerkingssamenvatting |
Geen bewerkingssamenvatting |
||
| Regel 1: | Regel 1: | ||
==Plaats in het Cognitieve Proces== | ==Plaats in het Cognitieve Proces== | ||
Het cognitieve proces ([[Pali]]: citta-vīthi, letterlijk “reeks van [[bewustzijn]]”) is een razendsnelle opeenvolging van [[bewustzijnsmoment|bewustzijnsmomenten]] die ontstaat wanneer een [[object]] via een [[zintuipoorten|zintuig]] of de [[geest]] waargenomen wordt. Dit proces legt bloot hoe ervaring niet continu is, maar bestaat uit discrete, vluchtige momenten die elkaar opvolgen. | |||
# verstoring van de [[levenscontinuüm]]: de rusttoestand van de geest wordt verstoord | # verstoring van de [[levenscontinuüm]]: de rusttoestand van de geest wordt verstoord | ||
Versie van 23 dec 2025 04:48
Plaats in het Cognitieve Proces
Het cognitieve proces (Pali: citta-vīthi, letterlijk “reeks van bewustzijn”) is een razendsnelle opeenvolging van bewustzijnsmomenten die ontstaat wanneer een object via een zintuig of de geest waargenomen wordt. Dit proces legt bloot hoe ervaring niet continu is, maar bestaat uit discrete, vluchtige momenten die elkaar opvolgen.
- verstoring van de levenscontinuüm: de rusttoestand van de geest wordt verstoord
- onderbreking van de levenscontinuüm: de rust wordt onderbroken
- perceptueel bewustzijn: het zintuigbewustzijn registreert het object (bijv. oogbewustzijn ziet een kleur)
- ontvangend bewustzijn: ontvangt de indruk
- onderzoekend bewustzijn: onderzoekt de indruk
- bepalend bewustzijn: bepaalt het object en schakelt over naar de mentale deur
- Javana bewustzijn: hier ontstaat reactie: heilzaam, onheilzaam of functioneel. Dit is waar nieuw karma gevormd kan worden
- registrerend bewustzijn: eventueel nasmaak van de indruk
- terug naar levenscontinuüm
| Stap in het Proces | Pali-term | Functie | Type bewustzijn | Morele aard / Opmerking |
|---|---|---|---|---|
| rusttoestand | Bhavaṅga-citta | Levenscontinuüm; de rust tussen processen | resultant bewustzijn | rijping van wedergeboorte-karma |
| verstoring | Bhavaṅga-calana | trilling door komst object | resultant bewustzijn | |
| onderbreking van processen | Bhavaṅga-upaccheda | volledige onderbreking van de rust | resultant bewustzijn | |
| perceptueel bewustzijn | Pañca-viññāṇa | registreren object middels zintuigpoorten | resultant bewustzijn | 5 soorten perceptueel bewustzijn, 1 per zintuig |
| ontvangend bewustzijn | Sampaṭicchana | ontvangen van het object | resultant bewustzijn | heilzaam of onheilzaam |
| onderzoekend bewustzijn | Santīraṇa | onderzoeken van het object | resultant bewustzijn | 3 soorten (volgens gevoel) |
| bepalend bewustzijn | Voṭṭhapana | bepalen van het object | resultant of functioneel bewustzijn | brug naar mentale verwerking |
| Javana bewustzijn | Javana | impulsieve reactie; karma-vormend | heilzaam, onheilzaam of functioneel bewustzijn | kern van morele keuze |
| registrerend bewustzijn | Tadārammaṇa | registratie van object | resultant bewustzijn | alleen bij sterke objecten |