|
Dharma-Lotus is een boeddhistische organisatie met 6 vestigingen in Nederland en een | retraitecentrum (Ekãyano) in Noord-Frankrijk |
 |  | Abonneer op onze Nieuwsbrief |
Variabele mentale factoren
Het Boeddhistisch woordenboek
In het boeddhisme worden veel termen uit het Pali of Sanskriet gebruikt. Sommige zijn onbekend en vertalen naar het Nederlands is vaak moeilijk, omdat bestaande woorden al een andere betekenis hebben. Op deze wiki vind je een woordenboek met de meest voorkomende boeddhistische termen (in Pali, Sanskriet of Nederlandse vertaling), inclusief uitleg. Vaak bevat een term ook een link naar een uitgebreider artikel.
De 6 Variabele Mentale factoren
De variabele mentale factoren zijn de “flexibele” mentale factoren die in heel veel verschillende soorten bewustzijn een rol spelen, maar niet per se in elk moment aanwezig zijn. Ze zijn moreel neutraal van zichzelf en krijgen hun kleur (heilzaam of onheilzaam) door de andere aanwezige mentale factoren.
| Naam (Pali) | Naam (Nederlands) | Betekenis | Aanwezigheid |
|---|---|---|---|
| Vitakka | beginnende aandacht | de geest richten op een object (zoals bij het begin van concentratie of denken) | soms |
| Vicāra | aanhoudende aandacht | het object vasthouden en erover “bewegen” (komt bijna altijd samen met vitakka) | |
| Adhimokkha | beslistheid | geen twijfel of aarzeling ten aanzien van het object | |
| Viriya | doorzettingsvermogen | mentale en lichamelijke moeite leveren | |
| Pīti | verrukking | kippenvel, tintelingen, enthousiasme bij heilzame of concentratie-staten | |
| Chanda | zuiver verlangen | het gezonde verlangen om iets heilzaams te bereiken (geen begeerte) |
Deze Variabele mentale factoren zijn op hun beurt weer onderdeel van de mentale factoren:
Verschillende typen Mentale factoren
De Abhidhamma (het derde deel van de Pali-canon) telt precies 52 van deze mentale factoren (cetasika’s). Deze worden verdeeld in vier hoofdcategorieën:
| Categorie | Aantal Mentale factoren | Zijn deze altijd aanwezig | Voorbeeld |
|---|---|---|---|
| Universeel Mentale factoren (Sabba-citta-sādhāraṇa) |
7 | Ja, in élk bewustzijnsmoment | (phassa), gevoel (vedanā), waarneming (saññā), wil (cetanā) |
| Variabele Mentale factoren Pakinnaka |
6 | in de meeste, maar niet alle momenten | beginnende aandacht (vitakka), aanhoudende aandacht (vicāra), beslistheid (adhimokkha) |
| Onheilzame Mentale factoren (Akusala) |
14 | Alleen in onheilzame momenten | hebzucht (lobha), haat (dosa), onwetendheid (moha), trots (māna), onjuiste zienwijze (diṭṭhi) |
| Heilzaam Mentale factoren (Sobhana) |
25 | Alleen in heilzame momenten | Metta, compassie, medevreugde, wijsheid (paññā), vertrouwen (saddhā) |
Volledig artikel
lees meer over dit onderwerp op: mentale factoren