Sjabloon:Tabel: 3 vergiften

De 3 bronnen van Lijden

In het boeddhisme zijn de 3 bronnen van Lijden (3 vergiften, Pali: akusala-mūla) de wortel-oorzaak van dukkha: het voortdurende, existentiële ongemak dat we als mensen ervaren. Volgens de boeddhistische psychologie zijn deze 3 mentale staten de diepste motoren achter al ons onhandige gedrag, onze conflicten en zelfs onze subtiele onvrede:

• begeerte (lobha: hebzucht, verlangen)
• aversie (dosa: haat, afkeer)
• onwetendheid (moha: verwarring, delusie)

begeerte, aversie en onwetendheid vormen samen de kern van de saṃsāra; de cyclus van lijden en wedergeboorte. Wanneer ze doorbroken worden, ontstaat de ruimte voor bevrijding (verlichting).

Vergif	Pali-term	Betekenis en manifestaties	Tegenpool	Hoe het lijden veroorzaakt	Hoe het uitgeroeid wordt	Voorbeeld uit dagelijks leven
begeerte	lobha	hebzucht, verlangen, gehechtheid, sensueel plezier najagen	niet-hebzucht (alobha)	leidt tot grijpen, teleurstelling en wedergeboorte in zinnelijke werelden	verzwakt bij Sakadagami, volledig uitgeroeid bij Anagami	verlangen naar lekker eten, bezit, status of seksueel plezier
aversie	dosa	haat, woede, afkeer, irritatie, wrok	niet-haat (adosa)	leidt tot conflict, geweld en wedergeboorte in lagere werelden	verzwakt bij Sakadagami, volledig uitgeroeid bij Anagami	boos worden in het verkeer, iemand haten, irritatie bij kritiek
onwetendheid	moha	Onjuiste zienswijze	niet-onwetendheid (amoha)	fundamentele oorzaak: verbergt de drie kenmerken en voedt de andere twee vergiften	gedeeltelijk uitgeroeid bij Sotapanna, volledig bij arahantschap	denken “ik ben permanent”, niet inzien dat alles vergankelijk is, twijfel aan de Dharma